Laureaci konkursu „Zbiorowy portret stulecia” odwiedzili Waszyngton

10 listopada 2026

W grudniu 2025 roku Fundacja Ośrodka KARTA, dzięki wsparciu Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, ogłosiła konkurs edukacyjny z okazji 100. rocznicy powstania Deklaracji Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych. Dokument, podpisany w 1926 roku przez blisko 1,3 miliona obywateli II Rzeczypospolitej, stanowi wyjątkowe źródło wiedzy o ludziach, rodzinach i lokalnych społecznościach sprzed stu lat. Dzięki Ośrodkowi KARTA jest dziś dostępny na portalu Polska1926.pl.

Zadaniem uczestników konkursu było odnalezienie wśród sygnatariuszy Deklaracji osób związanych z ich miejscowościami oraz odtworzenie ich losów na podstawie dokumentów, fotografii i relacji świadków.

Nagrodę Główną – edukacyjną podróż do Waszyngtonu – zdobył trzyosobowy zespół ze Szkoły Podstawowej nr 4 im. 74 Górnośląskiego Pułku Piechoty w Lublińcu. Uczniowie przygotowali pracę Człowiek wielu talentów – historia Józefa Gorgosza, poświęconą rzemieślnikowi, artyście-samoukowi i wynalazcy, który podpisał Deklarację jako zaledwie sześcioletni uczeń szkoły podstawowej. Swoje odkrycia przedstawili w filmie, wykorzystując technikę ożywiania archiwalnych fotografii.

W dniach 19-24 października 2026 roku laureaci uczestniczyli w wizycie studyjnej w Waszyngtonie. Program, zorganizowany we współpracy z American Councils for International Education, obejmował spotkania i wizyty w instytucjach, dzięki którym uczniowie mogli lepiej poznać amerykańską historię, kulturę i codzienne życie.

Jednymi z najważniejszych punktów programu były wizyty na Kapitolu i w Bibliotece Kongresu, gdzie uczniowie zobaczyli oryginał Deklaracji Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych. Szczególnym momentem było odnalezienie na dokumencie podpisu Józefa Gorgosza – bohatera ich konkursowej pracy.

Podczas wizyty w Congressional Office for International Leadership uczniowie zaprezentowali swój projekt i pokazali przygotowany film. Odwiedzili także polską placówkę dyplomatyczną, poznając jej rolę w budowaniu relacji między Polską a Stanami Zjednoczonymi. Spotkali się również z przedstawicielką Fundacji Kościuszkowskiej, partnera konkursu.

W programie znalazły się także wizyty w muzeach, gdzie uczniowie poznawali amerykańską historię i kulturę, oraz w lokalnej szkole. Tam mogli porozmawiać z rówieśnikami i zobaczyć, jak wygląda ich codzienne życie. Nie zabrakło również czasu na rozrywkę – uczniowie obejrzeli mecz NBA, poznając atmosferę amerykańskiego sportowego widowiska.

Na Georgetown University poznali historię Jana Karskiego, a także mieli wyjątkową okazję spotkać Lecha Wałęsę, który w tym czasie prowadził na uczelni wykłady.

Po sześciu dniach pełnych wydarzeń i nowych doświadczeń wrócili do Polski. Wyjazd był nie tylko nagrodą za konkursową pracę, ale także okazją do bliższego poznania kraju, do którego sto lat temu skierowano Deklarację Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych w podziękowaniu za wsparcie i zasługi w budowaniu niepodległej Polski. Uczniowie przekonali się, że historia jednego człowieka, którego podpis odnaleźli w archiwalnym dokumencie, może stać się początkiem fascynującej podróży w przeszłość i pomóc lepiej zrozumieć teraźniejszość. Jak sami podsumowują:

„Do Polski wróciliśmy z mnóstwem wspomnień, nowymi doświadczeniami i przekonaniem, że warto angażować się w projekty, które pozwalają rozwijać pasje i poznawać świat. Nasza historia rozpoczęła się od jednego filmu, a zaprowadziła nas aż do stolicy Stanów Zjednoczonych”.

Organizatorem konkursu była Fundacja Ośrodka KARTA, a fundatorem – Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności w ramach programu „Szkoła Ucząca Się”. Partnerami finału byli Biblioteka Narodowa, Fundacja Kościuszkowska oraz American Councils for International Education. Patronat medialny objął TVN, a akcję wspierały PKP.

żródło i zdjęcia: Szkoły Podstawowej nr 4 im. 74 Górnośląskiego Pułku Piechoty w Lublińcu; red. Marianna Hajdukiewicz, PAFW.